Tính toán thuộc về mọi người, hãy phi tập trung hóa nó | Quan điểm

Nếu trí tuệ nhân tạo là nguồn điện mới, thì hiện tại chỉ có một số ít các công ty tư nhân kiểm soát công tắc, và họ có thể làm mờ ánh sáng cho tất cả những người khác… bất cứ khi nào họ muốn.

Các mô hình lớn nhất, những thí nghiệm táo bạo nhất, và thậm chí cả tốc độ khám phá hiện nay đều phụ thuộc vào quyền truy cập vào một số máy chủ và bộ tăng tốc được kiểm soát chặt chẽ. Đây không phải là thị trường tự do mà là một cánh cổng quyết định ai sẽ xây dựng tương lai (và ai phải chờ đợi).

Năng lực tính toán tập trung không chỉ làm tăng giá; nó còn thao túng cuộc chơi. Khi các suất huấn luyện được phân bổ thông qua các thỏa thuận độc quyền và các kênh ưu tiên, kết quả đã được định đoạt từ lâu trước khi cuộc đua bắt đầu. Hãy nhìn vào thỏa thuận điện toán đám mây trị giá 10 tỷ đô la của Meta với Google.

Các phòng thí nghiệm đầy tham vọng và sinh viên được yêu cầu tiết kiệm sự tò mò của mình, toàn bộ hướng nghiên cứu bị cắt tỉa để phù hợp với hạn ngạch, và câu chuyện về ‘người chiến thắng không thể tránh khỏi’ trở thành một ảo ảnh tự hoàn thành. Đây là cách đổi mới bị chậm lại, không phải trên các tiêu đề báo chí, mà là trong sự ngột ngạt lặng lẽ của những ý tưởng không bao giờ chạm tới silicon.

Xây dựng mạng lưới, không phải điểm nghẽn

Hãy xem năng lực tính toán như cơ sở hạ tầng thiết yếu, và tích hợp trách nhiệm vào từng giá đỡ, mọi thứ sẽ nhanh chóng thay đổi. Gắn các ưu đãi với chỉ số truy cập thay vì độc quyền và công khai dữ liệu; không có gì bị che giấu trong bóng tối, mạng lưới được xây dựng, và mọi người đều viết nên chương tiếp theo của AI.

Câu hỏi không phải là có nên xây dựng thêm năng lực hay không, mà là ai kiểm soát nó, theo điều kiện nào, và lợi ích được phân bổ rộng rãi ra sao. Tập trung biến một công nghệ đa năng thành một con đường thu phí tư nhân. Nếu trí tuệ phục vụ số đông, năng lực tính toán phải được cung cấp như một tiện ích với quyền truy cập bình đẳng — không có phòng chờ VIP ở đây.

Lượng điện tiêu thụ toàn cầu của các trung tâm dữ liệu dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi lên khoảng 945 terawatt-giờ vào năm 2030, chủ yếu do AI thúc đẩy. Dồn tải đó vào một vài trung tâm tập trung sẽ làm tăng áp lực lên lưới điện và giá cả.

Hãy tưởng tượng nếu thay vào đó, nó được phân bổ trên các địa điểm gần nguồn năng lượng tái tạo mới và các lưới điện linh hoạt. Kết quả là một hệ thống sạch hơn, rẻ hơn và khó kiểm soát hơn, mang lại lợi ích cho một mạng lưới rộng lớn hơn nhiều.

Tiền công nên được sử dụng để mua quyền truy cập công cộng ngay hôm nay, bao gồm quyền truy cập vào lịch trình mở, phân bổ cố định cho người mới (như sinh viên, dự án cộng đồng và nhà sáng lập lần đầu), và giá cả minh bạch dựa trên chi phí.

Kế hoạch Hành động Lục địa AI của châu Âu đề xuất một mạng lưới các Nhà máy AI và các ăng-ten khu vực nhằm mở rộng quyền truy cập và tương tác xuyên biên giới. Dù bạn nghĩ gì về Brussels, xây dựng để phân tán thay vì kiểm soát là bản năng đúng đắn.

Ở nơi khác, các khoản đầu tư còn lớn hơn (và nguy cơ bị chi phối càng rõ rệt hơn), như đã thấy trong cam kết của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump về khoản đầu tư lên tới 500 tỷ đô la cho cơ sở hạ tầng AI. Mặc dù có vẻ tích cực cho tất cả mọi người, nó có thể thúc đẩy một hệ sinh thái đa dạng hoặc củng cố một tập đoàn độc quyền, tùy thuộc vào các quy tắc đi kèm.

Chấm dứt mô hình khan hiếm như một dịch vụ

Hãy gọi đúng tên của nó. Sự khan hiếm đã trở thành mô hình kinh doanh của năng lực tính toán tập trung, nó không chỉ là một lỗi hệ thống. Các thỏa thuận điện toán đám mây lớn thường được trình bày như ‘hiệu quả’, nhưng chủ yếu tạo ra sự phụ thuộc, vì quyền lực thương lượng tập trung ở những nơi đặt máy chủ.

Khi quyền truy cập dựa trên hợp đồng thay vì năng lực, những ý tưởng tốt sẽ bị loại bỏ trước khi vượt qua kiểm tra huy hiệu. Điều thực sự cần thiết là một phần năng lực thực sự được dành riêng cho người mới với mức giá minh bạch, dựa trên chi phí để cánh cửa luôn mở cho tất cả mọi người một cách công bằng.

API cần phải mở, lịch trình cần phải tương thích, thời gian chờ và tỷ lệ chấp nhận cần được công khai, và bất kỳ thỏa thuận độc quyền nào cũng cần được công bố để việc kiểm soát không thể ẩn mình trong các điều khoản nhỏ.

Hãy nghĩ về nó không chỉ là quyền truy cập vào máy móc hay chu kỳ xử lý; đó là quyền được tính toán. Cũng như xã hội đã nhận ra tầm quan trọng của biết chữ, chăm sóc sức khỏe hoặc băng thông rộng, năng lực tính toán nên được hiểu là nền tảng thiết yếu cho sáng tạo, khoa học và tiến bộ. Để đối xử như vậy có nghĩa là tích hợp các đảm bảo vào chính hệ thống: khả năng di chuyển để công việc và dữ liệu có thể chuyển đổi liền mạch giữa các môi trường, lịch trình nhận biết carbon để chi phí đổi mới không phải trả giá bằng môi trường, và các nút cộng đồng hoặc cấp trường kết nối trực tiếp vào một mạng lưới chung và bền vững. Cách tiếp cận rất quan trọng. Đây không phải là từ thiện, trợ cấp hay hỗ trợ. Đó là về việc mở khóa tăng tốc, đảm bảo rằng bất kỳ ai có ý tưởng đều có khả năng thử nghiệm, thúc đẩy và xây dựng mà không bị rào cản cấu trúc làm chậm lại.

Bởi vì khi nhiều người có thể thử nghiệm, khi họ có thể thử, thất bại và thử lại mà không phải cầu xin một suất hoặc chờ đợi hàng tuần để được phép, tốc độ lặp lại sẽ tăng theo cấp số nhân. Những gì từng mất hàng tháng có thể rút ngắn chỉ còn vài ngày. Hiệu ứng cộng dồn của sự tự do này không chỉ là nguyên mẫu nhanh hơn, mà còn là đường cong học tập nhanh hơn, chuyển hướng nhanh hơn và cuối cùng là những đột phá nhanh hơn. Và ngoài lợi thế kỹ thuật, còn có điều gì đó tinh tế và có lẽ mạnh mẽ hơn xảy ra: chính trị mờ nhạt dần. Hãy xây dựng mạng lưới, không phải điểm nghẽn.